Urruntzeak eta zigor neurrigabeek haurren osasunean duten ondorioak jasotzen dituen txostena ari da osatzen.

Prentsaurreko honen bidez, Sarek, orain arte ezkutuan egon den koletibo batez hitz egin nahi du: euskal presoen seme-alabez, hain zuzen ere.

Datu bilketa bat egin ostean, kolektibo hau 113 umek eta nerabek osatzen dutela jakin dugu: 102 umek ama edo aita dute espetxean, 9k ama eta aita, eta 2 haur amarekin bizi dira espetxean bertan: Xua, Picassenten eta Izar Madrilen.  Duela bi egun arte, 3 ziren amarekin barruan ziren umeak, baina astelehenean Ametsek, Idoia Mendizabalen eta Ion Gonzalezen semeak, hiru urte bete zituenez Picassenteko espetxetik atera behar izan zuen.

Haurrak 3urte betetzean amarengandik bereizteak zein egoera gogorra eragiten duen ezagutzen dugu jada. Orain Amets, hilean behin edo birritan egon ahal izango da, gehienez ere, bere gurasoekin. Hori gutxi balitz, Ordiziatik Picassentera 1200-ko bidaia egin beharko du. Gainera, bere gurasoak urrunago eramateko arriskua ere badago, horrela egin baitute duela gutxi Josune Oña eta Asier Mardonesekin; 3 urteko alaba kalera atera eta Valentziatik Alicantera urrundu baitituzte. Bestetik, ezaguna da ere Izarrek bizi duen egoera. Lehengoan jakin genuenez, SARA –bere ama- ezin da arratsaldeko 5ak arte zentrutik atera eta Madrilen bizitza normal bat garatzea ezinezkoa zaio (bere nortasuna agertzeko ezintasuna, medikuetara joateko zailtasunak, isolamendua….). Honek ondorio zuzenak ditu Izarrengan.

Datu bilketa honetan bi ñabardura egin nahi ditugu. Batetik, 18 urte arteko haurrak eta nerabeak hartu ditugula soilik kontutan, eta ez dugu aipatu gabe utzi nahi badaudela gaur egun 21,23 urte dituzten gazteak, eta aita edo ama sekula kalean ezagutu ez dutenak. Bestetik,  iheslarien seme-alabak ere badira, noski, eta haur-nerabe horien egoera ere argitara ekarri nahiko genuke. Alta, zailagoa egiten ari zaigu datuon bilketa, egoeraren berezitasuna dela eta. Horretan jarraituko dugu eta eskuartean ditugunean aurkeztuko dizkizuegu.

Ume hauek bizi duten egoera larriaz ohartarazi nahi dugu gaur

Batetik, urruntzea dela eta, gurasoak 600-800-1000 km.tara izatearen ondorioz, ume hauek asteburu askotan furgoneta, kotxe, tren… batean pasa behar izaten dute gaua.  Horrek deskantsurik eza, estresa eta istripu arrisku handia dakar, bidaia hauek era jarraian hilabetean behin edo birritan egiten baitituzte.

Bestetik, bere egunerokotasunean, urrunketari ez ezik, ume hauek beste egoera zail bati egin behar diote aurre: bere gurasoen gabeziari. Estatu espainiar eta frantses nahiz nazioarteko artikulu desberdinek eskubide hau aitortu arren, haur horiek nekez jaso dezakete preso dauden gurasoen afektibitatea, eta  ezin dira gurasoen ondoan hazi. Hilean behin edo gehienez bi aldiz egoten baitira haur hauek gartzelan dituzten gurasoekin, eta beti espetxeko espazio itxi eta txikietan. Hau, ikusten ari garenez, oso gogorra egiten zaie umeei.

Munduko Osasun Erakundearen arabera, haur eta nerabaeek gurasoen maitasun, arreta eta kontaktua behar izaten dute; kontaktu fisiko zein emozionala. Zentzu honetan, bai haurtzaroan eta baita nerabezaroan ere, lehentasunezko beharra izango da ziurtasun emozionala. Eta, horretarako, beharrezkoa izango da haur eta nerabeek gurasoekin interakzio zuzenak eta kontaktu fisikoa izatea, izan ere, modu horretan jasotzen baitituzte afektuzko adierazpenak zein emozionalak. Adierazpen hauek guztiek, enpatiazko, ziurtasunezko, goxotasunezko lotura afektibo positiboak lortzea ahalbidetzen dute.

Alabaina, guraso hauetako askok  20 eta 30 urteetako  kartzela zigorrak dituzte oraindik aurretik. Eta, normala denez, ume hauen ohiko galderatariko bat honakoa izaten da: Noiz aterako da ama/aita espetxetik? Zigorrok kontuan hartuta, guraso hauek umeak nagusi direnean geldituko dira libre. Ume hauek gurasorik gabe bizitzera kondenatu nahi dira, eskubide hori ukatzen ari zaie. Eta horrek, txostentean ikusten ari garen bezala, beraiengan ondorio larriak ditu. Ume hauen osasun fisiko-emozionala eta ongizatea kontutan hartuta, egoerari irtenbidea bilatu behar zaio.  Ume hauek ORAIN behar dituzte gurasoak ondoan. Ez 30 urte barru.

Ume hauei, dagoeneko, “motxiladun umeak” deitzen dienik bada. Izan ere, ume hauek une oro ari baitira bidaiatzen eta beti baitute motxila soinean. Baina motxila honen esanahia haratago doa, noski. Motxila hauek ume hauek daramaten zama afektiboaren ikur ere badira.

Hain zuzen ere, egoera honek beraiengan duen eragina aztertzen duen dossierra ari gara osatzen. Horretarako, psikologo desberdinen laguntzaz gain, ume hauen zaintzaz eta heziketaz arduratzen diren ama, amona eta tutoren lankidetza ere ari gara izaten.

Bereziki interesgarriak eta xamurrak  diren enkontruotan informazio asko ari gara jasotzen eta, gainera,  elementu amankomun ugari gertatzen direla ohartzen hasiak gara. Adibidez, 3 urtetatik aurrera, umeek etengabe galdera hau egiten dutela jakin dugu: NOIZ aterako da nire ama/aita espetxetik?

Txostenaren ondorioak zabaltzearekin batera, ume hauen galderak –NOIZ ARTE- jendarteari luzatzeko asmoa dugu. Hortaz, laister jendarteko eragile, erakunde etab. egingo diegun galderak izango dira honakoak. Noiz arte egon behar dute guraso hauek espetxean?

Ume hauek ez dute komunikabideen aurrean hitz egiten, ez eta parlamentuetan ere. Baina oso modu zuzenean bizi dituzte hainbat politika. Horregatik, Sarek haur hauen guztien ahotsa izan nahi du. Sarek haur hauek aurpegia eta bizipenak dituztela erakutsi nahi du, ikusgarri egin nahi ditu, eta euren eskubide eta ongizatearen alde lan egingo du.

Gurasoen ondoan hazteko eskubidearen alde.

Sare eta Salhaketak antolatuta, zigorra jatorritik urrun betetzeak dakartzan ondorioak aztertzeko jardunaldiak Iruñean.

Espetxeen Lege Organiko Orokorrak bere 12. artikuluan dio ezen “establezimenduen kokapena izendatuko diren lurraldeen barnean finkatuko du espetxe administrazioak. Nolanahi ere, lurralde bakoitzak espetxe beharrei erantzuteko eta zigortuen deserrotzea saihesteko establezimendu aski izan dezan ahalegina eginen da”.

Legeak berak finkatzen dio, bada, administrazioari presoak, zigorra beren jatorritik urrun betetzea ahal den neurrian saihestuz, deserrotzea saihestu beharra. Arau orokor hori salbuespenezkoa bilakatu da Espetxe Administrazioak presoek zigorra beren jatorrian edo beren familia errotzea duten tokian betetzeko eskubidea ia salbuespen bihurtu baitu, eta horrek presoei erabateko deserrotzea ekartzen die.

Zigorra gizarte ingurunetik urrun, presondegian sartu aurretik pertsonak bizileku zuenetik urrun, betetzeak bidegabekeria eta arazo handiak ekartzen ditu, ahaide eta hurbilekoen bisita aukera murriztea eta bisitak ahaide eta hurbilekoen gehiegizko ahalegin pertsonal eta ekonomikoarekin egin behar izatea eta, gainera, askatasuneko bizitzara itzultzeko prozesua ikaragarri zailtzen du.
Estatuko Gobernuak emaniko kopuruen arabera, 2017ko otsailaren 9an 200 ziren estatuko hainbat espetxetan zigorra betetzen ari ziren nafarrak edo Nafarroan erroturiko lagunak.

Gainera, 14 gutxienez dira zigorra Frantziako estatuan betetzen ari direnak.

Jardunaldi hauek zigorra jatorritik urrun betetzeak ekartzen duen horren oraingo errealitatea ezagutarazi nahi dute, bai lehen pertsonako kontakizunen bidez bai hainbat ikuspegi profesionaletatik ikusita. Baina proposamenak egiteko aukera ere egonen da, beharbada berriak ez izan arren urruntzea bukarazteko beharrezkoak baitira.

Jardunaldiak maiatzaren 31n eta ekainaren 1ean izanen dira Kondestablearen Jauregian (Kale Nagusia, 2, Iruña), 19:00etatik 21:00etara.

MAIATZAREN 31, 19:00etan

– Mertxe Txibite, preso ohia
– Preso ohi baten ahaidea
– Patricia Moreno: legelaria
– Ana Laura Gil: psikologoa
– Irakasle bat

EKAINAREN 1a, 19:00etan

– Libertad Francés: SALHAKETA NAFARROA-ko koordinatzailea
– SARE HERRITARRA
– Juanje Soria: Foro Soziala
– Josu Beaumont: abokatua eta preso ohia

Madrilen izan dira aste honetan Sareko hainbat ordezkari, euskal presoek bizi duten egoeraren berri emateko.

Bilerak egin dituzte hainbat alderdi politikoetako ordezkariekin eta hitzaldia eman dute Euskal Etxean, “ETAren armagabetzearen ondoren, zer?” galderaren haritik, presoen egoera hizpide hartuta. Justizia Sailburu ohi eta Sareko bozeramaile Joseba Azkarraga, Administrazio Zuzenbideko katedradun Iñaki Lasagabaster eta espetxeko funtzionario ohi eta Saremo kide Pepe Mouliá izan dira hizlariak.

Hitzaldiaren aurretik Espainiako Kongresuan izan ziren Sareko ordezkariak, bertan PSOEko Margarita Roblesekin, ERCko Esther Capellarekin, PDECateko Lourdes Ciurorekin, EAJko Mikel Legardarekin eta Podemoseko Nagua Alba eta Eduardo Maurarekin bildu ziren. Batzuekin lehendik harremana bazegoen arren, Sarek Madrilen honelako bilera erronda egiten duen lehen aldia izan da; garrantzitsua izango da aurrerantzean ere harreman hauek mantentzea.

Madrilera egindako bidaia baliatuta Sara Majarenas eta Izarren egoera zuzenean ezagutzeko aukera izan du Sarek. Egoera gogorrean bizi dira, eskubideak urraturik dituztela. Izarrek bere askatasunaren truke lortu du amarekin egotea, Izarrek preso jarraitzen du. Horregatik, Sareren ustez, amaren zein alabaren eskubideak errespetatuak izan daitezen ezinbestekoa da Sara eta Izar lehenbailehen Donostira ekartzea.

SARE herritarrak eskerrak eman nahi dizkizue, lehenik eta behin, gaur Gasteizko kaleetan ibili zareten guztioi. Milaka eta milaka pertsona bildu gara Parisko eta Madrilgo Gobernuei eta herrialde horietako organo judizialei larriki gaixorik dauden presoentzako justizia eta gizatasuna eskatzeko.

Desde la Red Ciudadana SARE, eskerrik asko, en primer lugar, a todos y todas las que habéis caminado hoy por las calles de Gasteiz. Nos hemos reunido miles y miles de personas para exigir a los Gobiernos de París y Madrid, y también a los órganos judiciales de esos Países, justicia y Humanidad, justicia y humanidad para los presos y presas gravemente enfermos.

Salatzen dugu gobernu horiek eta beren organo judizialek ez dutela beren legeria eta Europako legeria betetzen, 2006ko Urtarrilaren 11n Europako Ministro Kontseiluko komiteak gomendatu bezala, nahiz eta estatu-kide gisa lege horiek betetzera behartuta egon.

Osasunerako eskubidea oinarrizko eskubidea da, baina, horrez gain, eskubide unibertsala ere bada, eta pertsona guzti-guztiei zor zaie, aske zein preso egon. Inongo lege eta arautan ez da esaten pertsona batek, aske ez egoteagatik, osasuna eta tratu duina izateko eskubiderik ez duenik.

Salatzen dugu. Denunciamos el incumplimiento que estos Gobiernos y sus órganos judiciales hacen de su propia legislación y también de las Reglas Penitenciarias europeas. Reglas adoptadas como recomendación del Comité de Ministros del Consejo de Europa, el 11 de enero de 2006. Reglas que como estados miembros, están obligados a cumplir.

El derecho a la salud es un derecho fundamental, pero es también un derecho universal, que debe de ser respetado para todas las personas, estén presas o estén en libertad. No existe ley, ni reglamento, ni norma alguna, que indique que cualquier persona, por el hecho de estar privada de libertad, debe ser, también, privada de su derecho a la salud y a un trato digno.

Salatzen dugu Espainiako Gobernuak duen mendekuzko jarrera; eta baita Justiziaren zati baten onespena ere, oso esaneko eta otzan jarduten baitu eta espetxean mantentzen baititu osasun faltagatik aske egon behar luketen eta beren gaixotasunak artatzea beharrezko duten pertsonak.

Salatzen dugu. Denunciamos, la actitud vengativa que desarrolla el Gobierno Español, con la aquiescencia de una parte de su Justicia, que actúa de manera obediente y sumisa, manteniendo en prisión a personas cuyo estado de salud exige ser puestas en libertad y ser tratadas de sus enfermedades, fuera de los muros de la prisión.

Salatzen dugu Espainiako Gobernua, xantaia eta salerosketa politikorako erabiltzen baititu pertsona horien osasuna eta bizitza. Gobernu horrek adierazi du egoera jakin batean soilik askatuko dituela larriki gaixo dauden presoak: laster hilko direla ziurtatuta dagoenean. Adierazpen horrek, Espainiako Gobernuaren mendekuzko izaera negargarria erakutsi ez ezik, argi eta garbi hausten ditu gai horri dagozkion bere legeak eta Europakoak. Larriki gaixo dauden presoak berehala askatu behar dira, baina ez hil daitezen, baizik eta, hain zuzen ere, ahal izanez gero, askatasunik gabeko urte horietan galdutako osasuna berreskura dezaten.

Egia da gaixotasun larri bat duen pertsona bat espetxetik ateratzeak ez duela gaitz sendaezin bat osatzea bermatuko, baina pertsona horrek hobera egin dezan eta bilakaera geldoago bat izan dezan lagunduko du, zalantzarik gabe, baita une kritiko gutxiago izan ditzan ere, eta ez mediku-tratamenduagatik soilik, baita giro-aldaketak pertsona horrengan izango duen eragin positiboagatik ere.

Azkenik, SARE Herritarrak adi egon dadin eskatzen dio euskal gizarteari. Ez diezaiela utz isiltasuna berdin jarraitzeko babes gisa erabiltzen. Goratu dezala ahotsa eta esan dezala ozen:
SALATZEN DUT!

Salatzen dugu. Denunciamos, a quienes desde el ámbito de la política, la comunicación o la justicia… miran hacia otro lado. Denunciamos a quienes renuncian a levantar su voz contra tanta vulneración de derechos, que en casos como estos, están poniendo en grave peligro la vida de personas que se encuentran privadas de libertad.

Ojalá, no tengamos que lamentar en fechas próximas, el fatal desenlace de alguna de estas personas gravemente enfermas, pero si esto ocurre, será ya tarde para las lamentaciones. No solo serán responsables, aquellos que, de manera directa, se han negado a su puesta en libertad. Serán responsables, asimismo, aquellos otros, que han preferido obviar esta situación y han dejado que se continúe practicando una política penitenciaria que permite el aniquilamiento de estas personas. Personas a las que se puede privar de libertad, pero a las que no se puede, legalmente, privar de la salud.

Es verdad, que la excarcelación de una persona aquejada de un enfermedad grave, no garantiza la sanidad de un mal incurable, pero, sin duda, permite una mejoría y una evolución más lenta y con menos episodios agudos; no solo por el tratamiento médico, sino también por el cambio de ambiente que contribuye positivamente.

Por último, Desde la Red Ciudadana SARE, pedimos a la sociedad vasca, que se mantenga alerta. Que no permita que su silencio sea utilizado como apoyo para continuar igual. Que levante su voz, y diga con fuerza.

SALATZEN DUT. YO DENUNCIO.