Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileak agerraldia egin zuen asteartean Nafarroako Parlamentuan larriki gaixorik dauden presoen egoeraz hitz egiteko. Azkarragarekin batera, preso gaixoen egoera zuzenean ezagutzen duten beste hainbat pertsonak ere parte hartu zuten.

Hona hemen eztabaidaren bideoa osorik, eta Azkarragak ordezkari politikoei azpimarratu zizkien zenbait ideia:

Iparraldeko mankomunitateko hautetsiak Oier Gomezen kaleratzearen alde eginiko ekimen sozialetara atxiki ziren. Ea jarrera hori baliagarri zaion Hegoaldeari hitzarmenak egiteko, behintzat gizatasunaz, duintasunaz eta justiziaz ari garenean.

Zaila da ulertzea, ikuspuntu demokratiko batetik, giza eskubideez ari garenean badela oraindik garbi hitz egiten ez duenik, guztion akordio-gaia izan beharko bailitzateke. Ezin
dugu utzi gorrotoak eta mendekuak, gaur egun kartzeletan zigortzat erabiltzen diren horiek, akordiorako eta elkarbizitzarako espazioak ordezkatzea.

SARErentzat, kartzelak inpunitaterako eta zigorrerako espazioak dira, eta injustuak eta gizatasun gabekoak dira, definizioz. Bergizarteratzeko gune moduan saldu nahi dizkigute, presoa gizartetik isolatzeak dakarren kontraesana ezkutuan gordeta. Baina errealitatea bestelakoa da. Justizia penalak bere aurpegi iluna agertzen digu behin eta berriro: zigorrarena eta mendekuarena.

Zigor kodeak eta Espainiako espetxeetako arautegiak arau bereziak dauzka larriki gaixo dauden presoentzat, gaixotasun horiek sendaezinak izaki. Alta, espainiar Legeak larriki gaixo dauden presoak askatzea baimentzen badu ere, espainiako gobernuak bide hori itxi die euskal presoei.

Osasunerako eskubidea oinarrizko eskubide bat da, eskubide unibertsala, pertsona guztientzako errespetatu beharrekoa, preso ala aske egon. Ameriketako heriotza zigorraz hitz egiten dugunean, kontuan izan beharko genuke Espainiako kartzeletan ere 411 pertsona hil direla azken bost urteotan.

Espetxe instituzioek eta barne ministroak diotenez, hiltzear daudela ziurra denean bakarrik askatzen dira presoak, baina hori legeen aurkakoa da. Ahalik eta krudelkeri handenarekin jokatzen dute. Zentzugabekeria handia da, gizatasunaren eta etikaren ikuspuntutik.

Tribunalek ezarritako zigorrek askatasuna ukatzen diete presoei, baina ezin diete osasun eta bizitza eskubidea ukatu. Ez dago legerik ez arautegirik dioenik preso egoteagak osasun eskubidea galtzea dakarrela, edo tratamendu duina jasotzeko eskubidea galtzea dakarrela.

Egia da larriki gaixo dagoen preso bat askatzeak ez duela ziurtatzen sendatuko denik, baina, zalantzarik gabe, zaildu egiten du gaixotasuna garatzea, ez soilik beharrezko tratamendua jasotzea ahalbidetzen duelako, baizik eta gertukoen berotasunak ere era positiboan laguntzen duelako.

Estatuak ez luke pentsatu behar Espetxeetako legeak betetzea amore ematea dela. Larriki gaixo dauden presoak askatzea ez da huts egitea, legea betetzea baizik, estatuaren barne legea eta baita europarra ere.

Gaur, gobernuek eta legegintza organoek sentipenen eta irudipenen bidez aplikatzen dituzte arauak; bihar, edozein argudio aurkituko dute presoei tratamendu parekidea ez emateko.

Gizatasunagatik, duintadunagatik eta justiziagatik, larriki gaixo dauden presoak aske utzi behar dira.

Sarek prentsaurrekoa eman du gaur 0km kanpaina aurkeztuz eta ekainaren 17an Donostian egingo den ekitaldira joateko dei eginez.

Zergatik 0 km eta zergatik ekainaren 17an?

Pasa den apirilaren 8an ETAk urrats bat gehiago eman zuen, armagabetzea gauzatuz. Urrats honen bidez, 2011an bere ekinbide armatuari amaiera ematen ziola iragarri zuenean abiatu zuen bidean jarraitu du ETAk.

Sareren ustez, erabaki hauek, Espainiar Gobernuak eta epailetzaren zati batek erakutsi duten inmobilismoa gainditzen lagundu behar lukete, modu honetan giro politikoa arinduz sakoneko aldaketa politikoak eman ahal izateko giza eskubideen, bakearen eta konponbidearen alorrean.

Ez gara politikaz ari. Giza eskubideen errespetuaz ari gara eta, eskubide diren heinean, ezin daitezke momentuko interes politiko edo gobernuaren txantaiaren araberakoak izan.

Behin eta berriz errepikatu beharko da, argi gera dadin: giza eskubideak errespetatzen ez dituen gizarte bat ez da benetako demokrazia bat.

Hau ez da esaldi huts bat. Euskal presoei eta hauen familiei behin eta berriz egiten zaizkien eskubide urraketetan oinarritutako baieztapena da:

• Presoak ere gizartearen parte diren heinean, botere judizialak ez ditu herritar guztien eskubideak bermatzen. Botere judiziala botere politikoari erabat subordinaturik agertzen da.
• Argi eta garbi esan behar dugu: Botere Judizialak presoen eskubideak urratzen ditu, eskubide oinarrizkoenak ukatzen dizkie. Honela, esan dezakegu Botere Judizialak ez duela bere funtzio garrantzitsuenetakoa betetzen: pertsona guztiek eskubideak betetzen direla bermatzea, baita preso diren pertsonenak ere.

Datorren ekainaren 15ean hiru urte beteko dira Sare sortu zenetik. Euskal gizarteak argi dauka zein momentutan aurkitzen garen eta baikor dago. Hala ere, badaki bidea luzea dela. Horregatik Sarek badaki indarra hartu eta bide egiten jarraitu beharra dagoela. Hau medio, Sarek, ekainaren 17an jai giroan egingo den ekitaldi aldarrikatzailera batzeko deia egin dio euskal gizarteari:

• Jai giroan gauzatuko da, armagabetzeak behin betiko konponbidera gerturatzen gaituelako.
• Eta aldarrakatzailea izango da, ozen esango diegulako bai judikaturari, bai alderdi politiko eta instituzioei ez dugula gehiago itxaron nahi, prest gaudela jadanik. Espainiar Gobernu eta Justiziaren mehatxu eta txantai jarreraraz aspertuta gaude eta hori ekiditeko bide egiten segituko dugu.

0 Km, euskal preso exiliatu eta deportatuak etxean nahi ditugulako.
0 Km, gaixo dauden presoak bizirik eta etxean nahi ditugulako.
0 Km, salbuespenezko legedi guztiari amaiera eman nahi diogulako.
0 Km, benetako bakearen alde konponbidean aurrera egiten segitu nahi dugulako.

Hau medio, euskal gizarteari dei egiten diogu, edozein ideologia edo jarrera politikotakoa izanda ere, konponbidearen alde egin dezan eta honen parte aktibo izan dadin. Ekainak 17ko egunak inpultsoa hartzeko balio behar digu, Madrilgo eta Pariseko Gobernuari ez dugula amore emango eta ekiten segituko dugula esango diegu.

Itxi diezaiogun atea konfrontazio eta gatazkari, eta ireki diezaiogun bakeari, giza eskubideen defentsari eta konponbideari.

Urruntzeak eta zigor neurrigabeek haurren osasunean duten ondorioak jasotzen dituen txostena ari da osatzen.

Prentsaurreko honen bidez, Sarek, orain arte ezkutuan egon den koletibo batez hitz egin nahi du: euskal presoen seme-alabez, hain zuzen ere.

Datu bilketa bat egin ostean, kolektibo hau 113 umek eta nerabek osatzen dutela jakin dugu: 102 umek ama edo aita dute espetxean, 9k ama eta aita, eta 2 haur amarekin bizi dira espetxean bertan: Xua, Picassenten eta Izar Madrilen.  Duela bi egun arte, 3 ziren amarekin barruan ziren umeak, baina astelehenean Ametsek, Idoia Mendizabalen eta Ion Gonzalezen semeak, hiru urte bete zituenez Picassenteko espetxetik atera behar izan zuen.

Haurrak 3urte betetzean amarengandik bereizteak zein egoera gogorra eragiten duen ezagutzen dugu jada. Orain Amets, hilean behin edo birritan egon ahal izango da, gehienez ere, bere gurasoekin. Hori gutxi balitz, Ordiziatik Picassentera 1200-ko bidaia egin beharko du. Gainera, bere gurasoak urrunago eramateko arriskua ere badago, horrela egin baitute duela gutxi Josune Oña eta Asier Mardonesekin; 3 urteko alaba kalera atera eta Valentziatik Alicantera urrundu baitituzte. Bestetik, ezaguna da ere Izarrek bizi duen egoera. Lehengoan jakin genuenez, SARA –bere ama- ezin da arratsaldeko 5ak arte zentrutik atera eta Madrilen bizitza normal bat garatzea ezinezkoa zaio (bere nortasuna agertzeko ezintasuna, medikuetara joateko zailtasunak, isolamendua….). Honek ondorio zuzenak ditu Izarrengan.

Datu bilketa honetan bi ñabardura egin nahi ditugu. Batetik, 18 urte arteko haurrak eta nerabeak hartu ditugula soilik kontutan, eta ez dugu aipatu gabe utzi nahi badaudela gaur egun 21,23 urte dituzten gazteak, eta aita edo ama sekula kalean ezagutu ez dutenak. Bestetik,  iheslarien seme-alabak ere badira, noski, eta haur-nerabe horien egoera ere argitara ekarri nahiko genuke. Alta, zailagoa egiten ari zaigu datuon bilketa, egoeraren berezitasuna dela eta. Horretan jarraituko dugu eta eskuartean ditugunean aurkeztuko dizkizuegu.

Ume hauek bizi duten egoera larriaz ohartarazi nahi dugu gaur

Batetik, urruntzea dela eta, gurasoak 600-800-1000 km.tara izatearen ondorioz, ume hauek asteburu askotan furgoneta, kotxe, tren… batean pasa behar izaten dute gaua.  Horrek deskantsurik eza, estresa eta istripu arrisku handia dakar, bidaia hauek era jarraian hilabetean behin edo birritan egiten baitituzte.

Bestetik, bere egunerokotasunean, urrunketari ez ezik, ume hauek beste egoera zail bati egin behar diote aurre: bere gurasoen gabeziari. Estatu espainiar eta frantses nahiz nazioarteko artikulu desberdinek eskubide hau aitortu arren, haur horiek nekez jaso dezakete preso dauden gurasoen afektibitatea, eta  ezin dira gurasoen ondoan hazi. Hilean behin edo gehienez bi aldiz egoten baitira haur hauek gartzelan dituzten gurasoekin, eta beti espetxeko espazio itxi eta txikietan. Hau, ikusten ari garenez, oso gogorra egiten zaie umeei.

Munduko Osasun Erakundearen arabera, haur eta nerabaeek gurasoen maitasun, arreta eta kontaktua behar izaten dute; kontaktu fisiko zein emozionala. Zentzu honetan, bai haurtzaroan eta baita nerabezaroan ere, lehentasunezko beharra izango da ziurtasun emozionala. Eta, horretarako, beharrezkoa izango da haur eta nerabeek gurasoekin interakzio zuzenak eta kontaktu fisikoa izatea, izan ere, modu horretan jasotzen baitituzte afektuzko adierazpenak zein emozionalak. Adierazpen hauek guztiek, enpatiazko, ziurtasunezko, goxotasunezko lotura afektibo positiboak lortzea ahalbidetzen dute.

Alabaina, guraso hauetako askok  20 eta 30 urteetako  kartzela zigorrak dituzte oraindik aurretik. Eta, normala denez, ume hauen ohiko galderatariko bat honakoa izaten da: Noiz aterako da ama/aita espetxetik? Zigorrok kontuan hartuta, guraso hauek umeak nagusi direnean geldituko dira libre. Ume hauek gurasorik gabe bizitzera kondenatu nahi dira, eskubide hori ukatzen ari zaie. Eta horrek, txostentean ikusten ari garen bezala, beraiengan ondorio larriak ditu. Ume hauen osasun fisiko-emozionala eta ongizatea kontutan hartuta, egoerari irtenbidea bilatu behar zaio.  Ume hauek ORAIN behar dituzte gurasoak ondoan. Ez 30 urte barru.

Ume hauei, dagoeneko, “motxiladun umeak” deitzen dienik bada. Izan ere, ume hauek une oro ari baitira bidaiatzen eta beti baitute motxila soinean. Baina motxila honen esanahia haratago doa, noski. Motxila hauek ume hauek daramaten zama afektiboaren ikur ere badira.

Hain zuzen ere, egoera honek beraiengan duen eragina aztertzen duen dossierra ari gara osatzen. Horretarako, psikologo desberdinen laguntzaz gain, ume hauen zaintzaz eta heziketaz arduratzen diren ama, amona eta tutoren lankidetza ere ari gara izaten.

Bereziki interesgarriak eta xamurrak  diren enkontruotan informazio asko ari gara jasotzen eta, gainera,  elementu amankomun ugari gertatzen direla ohartzen hasiak gara. Adibidez, 3 urtetatik aurrera, umeek etengabe galdera hau egiten dutela jakin dugu: NOIZ aterako da nire ama/aita espetxetik?

Txostenaren ondorioak zabaltzearekin batera, ume hauen galderak –NOIZ ARTE- jendarteari luzatzeko asmoa dugu. Hortaz, laister jendarteko eragile, erakunde etab. egingo diegun galderak izango dira honakoak. Noiz arte egon behar dute guraso hauek espetxean?

Ume hauek ez dute komunikabideen aurrean hitz egiten, ez eta parlamentuetan ere. Baina oso modu zuzenean bizi dituzte hainbat politika. Horregatik, Sarek haur hauen guztien ahotsa izan nahi du. Sarek haur hauek aurpegia eta bizipenak dituztela erakutsi nahi du, ikusgarri egin nahi ditu, eta euren eskubide eta ongizatearen alde lan egingo du.

Gurasoen ondoan hazteko eskubidearen alde.

Sare eta Salhaketak antolatuta, zigorra jatorritik urrun betetzeak dakartzan ondorioak aztertzeko jardunaldiak Iruñean.

Espetxeen Lege Organiko Orokorrak bere 12. artikuluan dio ezen “establezimenduen kokapena izendatuko diren lurraldeen barnean finkatuko du espetxe administrazioak. Nolanahi ere, lurralde bakoitzak espetxe beharrei erantzuteko eta zigortuen deserrotzea saihesteko establezimendu aski izan dezan ahalegina eginen da”.

Legeak berak finkatzen dio, bada, administrazioari presoak, zigorra beren jatorritik urrun betetzea ahal den neurrian saihestuz, deserrotzea saihestu beharra. Arau orokor hori salbuespenezkoa bilakatu da Espetxe Administrazioak presoek zigorra beren jatorrian edo beren familia errotzea duten tokian betetzeko eskubidea ia salbuespen bihurtu baitu, eta horrek presoei erabateko deserrotzea ekartzen die.

Zigorra gizarte ingurunetik urrun, presondegian sartu aurretik pertsonak bizileku zuenetik urrun, betetzeak bidegabekeria eta arazo handiak ekartzen ditu, ahaide eta hurbilekoen bisita aukera murriztea eta bisitak ahaide eta hurbilekoen gehiegizko ahalegin pertsonal eta ekonomikoarekin egin behar izatea eta, gainera, askatasuneko bizitzara itzultzeko prozesua ikaragarri zailtzen du.
Estatuko Gobernuak emaniko kopuruen arabera, 2017ko otsailaren 9an 200 ziren estatuko hainbat espetxetan zigorra betetzen ari ziren nafarrak edo Nafarroan erroturiko lagunak.

Gainera, 14 gutxienez dira zigorra Frantziako estatuan betetzen ari direnak.

Jardunaldi hauek zigorra jatorritik urrun betetzeak ekartzen duen horren oraingo errealitatea ezagutarazi nahi dute, bai lehen pertsonako kontakizunen bidez bai hainbat ikuspegi profesionaletatik ikusita. Baina proposamenak egiteko aukera ere egonen da, beharbada berriak ez izan arren urruntzea bukarazteko beharrezkoak baitira.

Jardunaldiak maiatzaren 31n eta ekainaren 1ean izanen dira Kondestablearen Jauregian (Kale Nagusia, 2, Iruña), 19:00etatik 21:00etara.

MAIATZAREN 31, 19:00etan

– Mertxe Txibite, preso ohia
– Preso ohi baten ahaidea
– Patricia Moreno: legelaria
– Ana Laura Gil: psikologoa
– Irakasle bat

EKAINAREN 1a, 19:00etan

– Libertad Francés: SALHAKETA NAFARROA-ko koordinatzailea
– SARE HERRITARRA
– Juanje Soria: Foro Soziala
– Josu Beaumont: abokatua eta preso ohia

Madrilen izan dira aste honetan Sareko hainbat ordezkari, euskal presoek bizi duten egoeraren berri emateko.

Bilerak egin dituzte hainbat alderdi politikoetako ordezkariekin eta hitzaldia eman dute Euskal Etxean, “ETAren armagabetzearen ondoren, zer?” galderaren haritik, presoen egoera hizpide hartuta. Justizia Sailburu ohi eta Sareko bozeramaile Joseba Azkarraga, Administrazio Zuzenbideko katedradun Iñaki Lasagabaster eta espetxeko funtzionario ohi eta Saremo kide Pepe Mouliá izan dira hizlariak.

Hitzaldiaren aurretik Espainiako Kongresuan izan ziren Sareko ordezkariak, bertan PSOEko Margarita Roblesekin, ERCko Esther Capellarekin, PDECateko Lourdes Ciurorekin, EAJko Mikel Legardarekin eta Podemoseko Nagua Alba eta Eduardo Maurarekin bildu ziren. Batzuekin lehendik harremana bazegoen arren, Sarek Madrilen honelako bilera erronda egiten duen lehen aldia izan da; garrantzitsua izango da aurrerantzean ere harreman hauek mantentzea.

Madrilera egindako bidaia baliatuta Sara Majarenas eta Izarren egoera zuzenean ezagutzeko aukera izan du Sarek. Egoera gogorrean bizi dira, eskubideak urraturik dituztela. Izarrek bere askatasunaren truke lortu du amarekin egotea, Izarrek preso jarraitzen du. Horregatik, Sareren ustez, amaren zein alabaren eskubideak errespetatuak izan daitezen ezinbestekoa da Sara eta Izar lehenbailehen Donostira ekartzea.