2008/675/Jal legedi europearraren arabera, 7 dira kalean beharko luketen euskal presoak.

Aurreko astean, Sare herritarrak, Euskal Herriko Unibertsitateko ikasketa juridikoen Ikasmirak zentroarekin batera, Bizkaiako Abokatuen eskolan euskal presoen eskubideen urraketen inguruko dossier argia aurkeztu genuen. Estatu mailako 100 juristek egindako informea, bi puntu nagusi salatzen zituena: dispertsio politika eta zigorren batuketa.

Estrasburgoko Giza Eskubideen auzitegiak 197/2006 doktrina bertan behera utzi ostean, Espainiako estatuak, martxan jarri zituen ahal bezainbeste trikimailu, euskal presoen etsaiaren eskubidea aplikatuz eskubide internazionala martxan jarri beharrean. 2008/675/Jal legediaren inguruan ari gara, zigorren batuketa aplikatuz.

Egun, guztira 7 dira kondena bete duten herritarrak, baina marko honen erabakiaren ondorioz, espetxean jarraitzen dute. Espetxean eta dispertsatuta.

Hauek dira lege hau ez betetzearen ondorioz egoera honetan dauden euskal herritarrak:

> Josu Arkauz Arana, Arrasate
> Jose Jabier Zabala Elosegi, Hernani
> Iñaki Etxeberria Martin, Iruñea
> Santi Arrozpide Sarasola, Lasarte
> Francisco Mugika Garmendia, Ordizia
> Jose Ramon Lopez de Abetxuko, Gasteiz
> Iñaki Bilbao Beaskoetxea, Lemoa

SARE-k Espainiako Estatua salatzen du; legedi hau ez betetzeagatik eta giza eskubideen beste eremu batzuetan ere urraketak etengabe emateagatik.  Besteak beste, larriki gaixo dauden presoak ez askatzeagatik, edo dispertsio politika aplikatzeagatik. Ozen eta argi salatu nahi dugu, instantzia ezberdinetara joz honetarako, Espainiako Estatuak etengabe urratzen dituela euskal presoen giza eskubideak. Presoenak, euren senideenak, eta euren ingurune sozial eta afektiboarenak.

Horretarako, gaurtik aurrera marko lokaleko lan plan bat martxan jarri nahi dugu. Hau, aipatutako zazpi euskal herritarren herrietan eramango da aurrera; modu honetan, neurri honek zer esan nahi duen eta euren bizilagunari azaldu nahi diegu herritarrei, egoera sozializatuz.

Azkenik, euskal jendartea euskal presoen giza eskubideen alde lan egiteko deia luzatu nahi dugu beste behin ere, sare herritar hau ehuntzen. Izan ere, guztion lana ezinbestekoa da konponbidera eta bakera pausoak eman ahal izateko.

Ehun lagun inguru Iruñeko tren geltokira hurbildu ziren “Guk ibilitakoak, gureak dira” erakusketa ibiltariari harrera egiteko.

Ondotik, herri sare bat osatuz, tren geltokitik Katakrak espazioraino joan ziren eta bertan erakusketaren aurkezpena eta ekitalditxo bat burutu zuten larriki gaixorik dauden euskal presoen egoera zabalduz.

Zigorra beteta eta larriki gaixorik dauden euskal presoen askatasunaren aldeko manifestazioa uztailaren 9an Gasteizen.

Abadiñoko udalak Gorka Fraile, larriki gaixorik dagoen euskal presoaren askatasuna eskatzen duen mozioa onartu du zuen atzo aho batez.

“Euskal Herriko presoei eta Espainiako gobernuaren espetxe-politikari buruzko kontsiderazio laburrak” dosierra aurkeztu dugu Bilboko Bizkaiko Abokatuen Eskolan.

Sarek, Euskal Herriko Unibertsitateak eta hainbat legelarik egindako dossierra aurkeztu dugu gaur.  Aurkezpen hau, dosierra zabaltzeko egingo ditugun ekimenen hasiera besterik ez da izango. Besteak beste, dosierra Justizia eta Barne ministeritzetara bidaliko dugu, Ararketoari igorriko diogu,  Madrilen eta Bartzelonan aurkezpenak burutuko ditugu, herrietan zabalduko dugu…

Jendartearen aurrean gaur aurkezten dugun dossier hau eta Europako instituzioei helaraziko dieguna, Espainiako estatuan funtsezko eskubideen arloan oso kezkatuta agertu garelakoaren ondorio zuzena da. Zehazki, euskal presoei ukatzen zaizkien funtsezko eskubideak urratuak direlako.

Demokrazian, funtsezko eskubideek politika publikoa osatzen dutela uste dugu.  Ez dago funtsezko eskubideak defendatu barik egiten den politika publikorik. Funtsezko eskubideak eta botere banaketa ezberdinduta ez dituen gizarte bat, ez da demokrazia bat.

Printzipio honen bitartez, egun Europan dauden politika batzuk aztertu ahalko ditugu. Atzerriko polikarako baliagarria da hau; izan ere, Europako mugetan dauden pertsonen eskubideak ez dira betetzen ari. Eta baieztapen berdina egin dezakegu espetxe politikarekin eta euskal presoen eskubideekin.

Euskal presoak euren eskubideak ezagutzen ez dituen legedi baten biktimak izaten ari dira. Gainera, eskubideen urraketa honen larritasunik gorena, hauek errespetatzeko beharrezko tutela judiziala topa ezin dutenean ematen da.

Zehaztasunetan sartuta, euskal presoen urrunketa, milaka kilometrotara kokatuta dauden espetxeetan kokatuz, gaur egungo legediaren kontrakoa da; zehazki, Europako Giza Eskubideen Auzitegiko legediaren aurkakoa da. Azken honek, argi adierazi du presoek duren etxeetatik hurbil bete behar dituztela zigorrak.

Europako legedia argia izan arren, badira presoen intimitate pertsonal eta familiarekiko intimitatea ukatuak direla dioten Esapainiako Auzitegiko sententziak. Are gehiago, gai honek iritzi publikoan eragina izan duenean, Europako Parlamentuan eta prentsan oihartzuna izan ostean.

Presoek euren etxeetatik hurbil kondena ez dutela bete behar ere esan da, Europako legediak guztiz kontrakoa esaten duenean. Guzti hau, Auziteko Konstituzionalaren presidenteak 2015ean Europako Giza Eskubideen Justizia ikasturtean Europako Auzitegien legedia betetzen duela esan zuenean.

Urrunketarekin hau gertatzen bada, zigorraren batuketarekin antzeko zeozer esan dezakegu. Europako lege baten arabera, Europan betetako zigorrak Espainiako Estatuan beteko diren zigorrei murriztu behar zaizkie. Horrela onartu zuen, hasteko, Auzitegi Gorenak, eta kasu puntual batzuetan Audientzia Nazionalak.

Guztion harridurarako, Espainiako Gorteetan, atzerapenarekin izan bazen ere,  llegue baten berri izan genuen. 2010eko bauztutik aurrera betetako zigorrekin, zigor batuketa egiteko aukera zegoen.

Argi eta garbi, honek esan nahi zigorren batuketa ezin daitekela euskal presoengan aplikatu. Denboraren limitazio hau, Europako legediaren aurkakoa da. Europako legediarekin dagoen kontradizkio hau dela eta, Europako Juztizia Auzitegian  hau horrela den edo ez galdetu beharko luke, zigorren batuketa ekiditen duen Espainiako legeak Europako legediarekin ea bateragarria den.

Espainiako auzitegiak, nahiz eta derrigortuta egon, ez diote galdera hau Europako Batasunaren Justizia auzitegiari helarazi. Legearen interpretazioa argia dela adierazi dute, Espainiako legediak ezarritakoa zuzena dela, nariz eta erabaki hau justizia auzitegiko 11 epailek 9ren aurka onartu, eztabaidatutako erabaki batean, ikus daitekeenez.

Interpretazioan zalantzarik badago, Espainiako auzitegiek Europako Justizia Auzitegietan galdetu ez dutelako da. Jarrera hau, Europako neurrien aurka agertzen da juridikoki; are gehiago, presoen tutela judizialaren ukatzailea erabat.

Arrazoi honengatik, manifestu hau sinatzen dugunok, auzitegiko erresoluzioetatik egiten dugun analisia Europara helarazi nahi dugu. Dossier honekin, Europako instituzioek euskal presoei ukatzen zaizkien eskubideen berri izatea nahi dugu; argi dugulako, haien aurka diharduen espetxe politika ez datorrela bat estatu demokratiko batekin.

Deban ere bagoi bat erantsi diote Euskal Herrian zehar saretzen ari garen giza eskubideen trenari.

Oraingo honetan herriko artisau eta artistekin batera aldarrikatu dituzte euskal presoen eskubideak.